środa, 7 grudnia 2016. Imieniny Agaty, Dalii, Sobiesława

Bieżuńskie cmentarze – cmentarz żydowski

2015-11-11 11:54:43 (ost. akt: 2015-11-18 12:09:03)
Hana Gildoni na cmentarzu żydowskim w Bieżuniu, 2014

Hana Gildoni na cmentarzu żydowskim w Bieżuniu, 2014

Podziel się:

Przy końcu ulicy Leśnej, w kierunku lasu zwanego Borkiem, znajduje się cmentarz dawnych żydowskich mieszkańców miasta.

W przypadku cmentarzy żydowskich możemy spotkać się z kilkoma określeniami. W języku hebrajskim są to: „bet chaim" (dom życia), „bet kwarot" (dom grobów) czy „bet olam" (dom życia wiecznego), w języku jidysz – „hajlike ort" (święte miejsce) oraz „gute ort" (dobre miejsce). W Polsce powszechnie przyjęte jest wywodzące się z języka niemieckiego słowo „kirkut". W różnych rejonach naszego kraju możemy usłyszeć też nazwy: „kierkut", „kierkow", „kerchoł". Cmentarz żydowski jest miejscem świętym, ale jednocześnie rytualnie nieczystym, stąd przy wyjściu zazwyczaj znajduje się studnia, przy której należy dokonać ablucji. Nieczystość cmentarza uniemożliwia też wstęp na jego teren kapłanom, choć zakaz ten nie dotyczy pochówków ich bliskich. Nawet wtedy muszą jednak zachować stosowny dystans od grobu. Niezwykle istotna jest zasada nienaruszalności grobu. Szczątki ludzkie mają bowiem oczekiwać na nadejście Mesjasza. Dlatego też cmentarzy żydowskich nie wolno rozkopywać, a ekshumacja dopuszczalna jest tylko w ściśle określonych przypadkach. Dla Żydów najważniejsze jest to, co kryje ziemia, a nagrobki - choć naturalnie otaczane szacunkiem - mają znaczenie wtórne. Żydowski grób nie może być ponownie wykorzystany. Nie istnieje też pojęcie „likwidacji" cmentarza. Jeśli teren nekropolii został całkowicie zapełniony, a dokupienie nowego gruntu nie jest możliwe, na starych grobach usypuje się grubą warstwę ziemi (tak zwany nasyp), w której grzebie się kolejne zwłoki. Przez szacunek dla zmarłych, na cmentarzu nie wolno spożywać jedzenia, pić, wypasać zwierząt czy zbierać siana, wnosić Tory, a więc wykonywać czynności niedostępnych dla nieboszczyka. Mężczyźni na terenie cmentarza żydowskiego powinni nosić nakrycie głowy, okazując w ten sposób szacunek zmarłym. Charakterystyczny jest też podział terenu na część męską, żeńską i dziecięcą. Często w pobliżu wejścia chowano rabinów, cadyków i inne osoby zasłużone dla lokalnej społeczności. Na grobach ustawiano płyty kamienne zwane macewami, które swym wyglądem nawiązują do bramy, symbolu przejścia z życia ziemskiego do życia w innym świecie. Często były one polichromowane. Najbardziej popularnymi pigmentami były złoto, czerń, żółcień, błękit i czerwień.
POGRZEB

Rabini zalecają, by pogrzeb odbył się stosunkowo szybko, nawet w ciągu doby od chwili zgonu. Niewykluczone, że jest to spuścizna z czasów, gdy Żydzi żyli na pustyni - w gorącym klimacie przetrzymywanie zwłok z oczywistych względów nie mogło trwać długo. Jeśli jednak pogrzeb miałby mieć miejsce podczas święta - na przykład w czasie szabasu - pochówek odkłada się do następnego dnia. Po śmierci ciało układa się na łożu. Zmarłemu zamyka się oczy, często zakrywając je skorupkami. Domownicy przez cały czas asystują przy zwłokach i recytują psalmy. Zaniechanie tego obowiązku uważane jest za brak szacunku. W domu zasłania się lustra i wylewa wodę ze wszystkich naczyń. Najbliżsi zmarłego dokonują symbolicznego rozdarcia ubrania, zwanego „kria". Organizacją pochówku zajmuje się bractwo pogrzebowe Chewra Kadisza, czyli Święte Bractwo. Udział w nim uważa się za wielki zaszczyt. Zgodnie z biblijnym zapisem „Z prochu powstałeś i w proch się obrócisz", ciało powinno być pochowane w taki sposób, by nie utrudniać pełnego zespolenia z ziemią. Zwłoki muszą mieć styczność z ziemią, dlatego Żydzi przez setki lat chowani byli bez trumien. Orszak żałobny na swej drodze zatrzymuje się kilkakrotnie, w ten sposób - poprzez okazanie braku pośpiechu w trakcie ceremonii - oddaje się cześć zmarłemu. Żałobnicy odmawiają psalmy. Niegdyś częstym obyczajem była obecność w czasie pogrzebu płaczek. Wbrew powszechnym sądom, ciała nie krępuje się w celu uzyskania pozycji kucznej. Zwłoki składa się do grobu w pozycji poziomej, skierowane wzdłuż osi wschód - zachód. Większość macew jest też zorientowana w kierunku wschodnim lub w stronę bramy cmentarnej. Po złożeniu zwłok do grobu, przysypuje się je cienką warstwą ziemi i odmawia modlitwę El Male Rachamim, w której wymienia się imię nieboszczyka oraz miejsce jego zamieszkania. Po zasypaniu zwłok syn lub najbliższy krewny odmawia kadisz. Na koniec ceremonii pogrzebowej żałobnicy ustawiają się w dwóch rzędach, pomiędzy którymi przechodzą członkowie najbliższej rodziny zmarłego. Osoby uczestniczące w pogrzebie nie wracają tą samą drogą, którą przyszły na cmentarz. W czasie stypy spożywa się jaja oraz soczewicę. Czas żałoby dzieli się na trzy okresy. Pierwszy z nich - zwany po hebrajsku Sziwa - trwa siedem dni od chwili zgonu. W tym czasie członkowie najbliższej rodziny zmarłego powinni powstrzymać się od pracy i pozostać w domu. Nie mogą oni jeść potraw mięsnych, pić wina, nosić skórzanego obuwia, odbywać stosunków seksualnych. Kolejne etapy żałoby nazywane są Szloszim i Szana. Trwają odpowiednio trzydzieści dni i dwanaście miesięcy.
Krzysztof Bielawski
Tekst powstał w oparciu o materiał zamieszczony na stronach:
http://www.kirkuty.xip.pl/cmentarze_zydowskie.htm
http://www.kirkuty.xip.pl/pogrzeb_zydowski.htm

Komentarze (5) pokaż wszystkie komentarze w serwisie

Dodaj komentarz Odśwież

Zacznij od: najciekawszych najstarszych najnowszych

Dodawaj komentarze jako zarejestrowany użytkownik - zaloguj się lub wejdź przez FB

  1. Ania #1866024 | 31.64.*.* 25 lis 2015 17:42

    Beznadziejny artykul nie majacy nic wspolnego z tutulem-przepisane ogolne wiadomosci zamiast konkretnych informacji na temat cmentarza w biezuniu.zenada-trzeba bylo od razu linka do wiki podac.

    Ocena komentarza: warty uwagi (5) ! - + odpowiedz na ten komentarz pokaż odpowiedzi (1)

    1. Eli #1865155 | 93.75.*.* 24 lis 2015 20:02

      Ciekaw jestem czy z Żurominskiego kirkutu zachowały się jakieś maceby

      Ocena komentarza: warty uwagi (2) ! - + odpowiedz na ten komentarz

    2. Eli #1864133 | 93.75.*.* 23 lis 2015 18:34

      Co z Bieżuńskim kirkutem, podobno część maceb udało się zachować i przechowywane są gdzieś na terenie Bieżunia?

      Ocena komentarza: warty uwagi (2) ! - + odpowiedz na ten komentarz pokaż odpowiedzi (1)