Sobota, 3 grudnia 2016. Imieniny Hilarego, Franciszki, Ksawery

Chromakowo – imię miejscowości

2016-04-14 15:14:54 (ost. akt: 2016-04-14 15:18:05)
Ruiny dworku w Chromakowie

Ruiny dworku w Chromakowie

Podziel się:

Dziś przedstawiamy pracę Marka Oryla z Żuromińskiej Grupy Historycznej dotycząco nazwy jego rodzinnej miejscowości Chromakowa.

Redakcja
redakcja@kurierzurominski.pl

W literaturze przedmiotu początki osadnictwa słowiańskiego na Mazowszu płockim datuje się na VI – VII wiek, natomiast początki osadnictwa na terenie obecnej gminy Lutocin, w tym również Chromakowa określane są na XI – XII wiek. Zgodnie z tezą wysuniętą przez badacza tego zagadnienia – Annę Borkiewicz Celińską główną przyczyną skąpej wiedzy w tym zakresie jest niezwykle skromna baza źródłowa dokumentacji pisanej dla tej dzielnicy. Przyczyną takiego stanu rzeczy była głównie niedostateczna ilość instytucji kościelnych na tym obszarze. Dopiero schyłek XIV wieku przynosi znaczące pozytywne zmiany.

Pierwsze siedziby ludzkie
Pojawiające się pierwsze siedziby ludzkie noszą nazwę osadnictwa puszczańskiego, ze względu na fakt, że obszar ten był porośnięty gęstymi lasami, sąsiadującymi najczęściej z licznymi bagnami. Warunki te sprzyjały występowaniu w tej okolicy siedlisk wielu gatunków zwierząt, które tutaj miały swoje żerowiska. Przypuszcza się, iż w te niedostępne puszcze docierali myśliwi i łowcy już w XI wieku, w celu pozyskiwania futer. Dość prymitywnej komunikacji sprzyjała bliskość rzeki Wkry, która w owych czasach utrzymywała wysoki poziom wód. Zakłada się, że początki osadnictwa miały miejsce w bezpośredniej bliskości rzeki Wkry, by następnie przesuwać się w głąb puszczy. Najprawdopodobniej w taki właśnie sposób powstało siedlisko ludzkie, które następnie wiele dziesiątków lat później otrzymało nazwę Chromakowo.

Chromać, chramieć, chramię
Zgodnie ze swoistą siatką pojęciową i klasyfikacją ogólną zawartą w słownikach etymologicznych jak i innych opracowaniach onomastycznych pochodzenie nazwy Chromakowo według jednej z teorii przypisuje się ewolucji odczasownikowej formy słowa chromy: chromać, chramieć, chramię, chromota, chromonogi. Nadmieńmy jednoznacznie, że opracowania etymologiczne nie precyzują daty powstania nazwy Chromakowo. Pierwsze wzmianki w źródłach pisanych jak również hipoteza, iż nazwa ta mogła powstać od dzierżawczej postaci terminu chromy czyli kogoś kulawego, utykającego, niedomagającego lub ułomnego (prawdopodobnie była to osoba właściciela wsi), powodują, że nazwa ta mogła zostać utworzona w I połowie XV wieku. W nazwie pojawia się produktywny formant -owo lub pierwotnie –ovo, bardzo specyficzny i typowy dla czasu powstawania nazw miejscowości o charakterze dzierżawczym. Nieco inna interpretacja tej formuły, zaprezentowana przez K. Zierhoffera zakłada, że nazwa Chromakowo pochodzi od archetypowej nazwy osobowej Chromek (Chromak?). Zarówno na obszarze całej Polski współcześnie jak i na terenach, które onegdaj wchodziły w skład dawnej Rzeczypospolitej nazwa ta występuje tylko raz.

Z geograficznego słownika i pism urzędniczych
Już dość pobieżna lektura treści zawartej pod hasłem Chromakowo w ,,Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” pozwala na wysnucie hipotezy, iż podobną etymologię swoich nazw zapewne posiadają miejscowości Chromiec, Chromin, Chromna, Chromohorb oraz Chromowola (Chromowa Wola) - pomimo dość znacznego rozrzutu geograficznego. Zastanawiającym jest również, w jak znacznym stopniu ów proces nazwotwórczy imion miejscowości noszących znamiona podobieństwa zapisu graficznego jak i fonetycznego dział się niezależnie od siebie.
Pewnego rodzaju ciekawostką jest fakt, iż w potocznym i powszechnym użyciu występuje synonim nazwy Chromakowo, który przybrał postać Chromaków. Dość powiedzieć, iż miał on zastosowanie w epistolografii urzędniczej jeszcze w latach trzydziestych XX wieku.

Przez wieki
W opracowaniach zachowanych dokumentów znajdujemy potwierdzenie, że jeszcze w roku 1531 nazwę miejscowości zapisywano jako Chromakovo, natomiast w dokumencie z 1538 roku nazwa miejscowości brzmi Chromakowo. Nazwa wsi pojawia się już w 1440 roku w pisanym akcie dotyczącym podziału własności ziemskiej pomiędzy Adamem z Życka, pełniącym godność kasztelana gostyńskiego a jego synami z pierwszego małżeństwa: Gotardem, Junoszą i Ziemakiem. Wszyscy wymienieni oraz wnukowie: Piotr a także Jadwiga - dzieci Jakuba z Borowa partycypowali w podziale majątku obejmującego wsie: Życk, Świniary, Rękawki, Rościszewo, Borowo, Grąbiec, Chromakowo, Gorzewo, Polik, Lipniki, Kownatki, Wrześnię, Stopin i Czachory. Położenie tych wszystkich miejscowości wskazuje, że ze względu na bliskość Rościszewa także Chromakowo podlegało silnym wpływom znacznego rodu Ziemaka.
Średniowieczna historia większości posiadłości tego rodu, zwłaszcza tych położonych w północno-zachodniej części Mazowsza płockiego, które graniczyły lub znajdowały się w bliskości z wyżej gospodarczo rozwiniętymi ziemiami państwa krzyżackiego sprowadzała się do tego, że ,,(…) czas upływający na tych obszarach znaczony był zarówno karczowaniem pierwotnych puszcz i osuszaniem bagien, uprawianiem pół i wyznaczaniem dróg, budowaniem domów i kościołów, zakładaniem folwarków i młynów, jak również wojnami, najazdami i sąsiedzkimi kłótniami(…)”. W czasach średniowiecznych Chromakowo było miejscowością o charakterze folwarczno – rolniczym, przypisaną parafii Lutocin. Już w początkach XVI wieku wieś należała kolejno do braci Ośnickich. Dokument z 1531 roku wskazuje, że właścicielem Chromakowa jest niejaki Ośnica, nie precyzuje jednak jego imienia, wiadomo natomiast, że miejscowość liczyła wtedy 3,5 włóki powierzchni ornej. W roku 1538 na mocy aktu biskupa płockiego zostało przywrócone wikariuszom wieczystym katedry płockiej prawo posiadania dziesięcin snopkowych z Chromakowa.
Po śmierci Ośnickich dożywotniczką na Chromakowie została wdowa po Janie Ośnickim – Elżbieta Ciemniewska. Po śmierci Elżbiety w roku 1548 wieś odziedziczył brat Ośnickich – Grzegorz, noszący nazwisko Grązawski a pieczętujący się z Grązaw – Cielęta.
Uwzględniając powyższą treść warto nadmienić, że szczególnie inspirującymi i pomocnymi opracowaniami w zakresie podjętej przeze mnie tematyki są publikacje; Wiktora Mieszkowskiego - ,,Nazwy miejscowe powiatu żuromińskiego" oraz profesora Jerzego Łempickiego - ,,Herbarz mazowiecki".

Komentarze (0) pokaż wszystkie komentarze w serwisie

Dodaj komentarz Odśwież

Dodawaj komentarze jako zarejestrowany użytkownik - zaloguj się lub wejdź przez FB